محرمشهر رویدادی در قلب پایتخت؛ نمادی از بینالحرمین برای کسانی که شاید امسال نتوانستند راهی کربلا شوند. وقتی وارد کربلا میشوی، پیش از رسیدن به حرمها، حالوهوای شهر تو را دربرمیگیرد؛ بوی غذاهای عراقی که در موکبها آماده میشوند، مردمی که با لهجه زیبای عراقی از زائران دعوت میکنند مهمانشان شوند و کسانی که با عشق و اصرار تلاش میکنند سهمی در پذیرایی از عاشقان امام حسین(ع) داشته باشند.
در این مسیر، هر گوشه روایتی از دلدادگی دارد؛ از موکبهایی که برای زائران غذا آماده میکنند تا برنامههایی که برای کودکان و بزرگسالان تدارک دیده شده است. بسیاری از عاشقان حسینی در روزهای اربعین راهی این سفر معنوی شدند، اما شرایط خاص کشور و محدودیتهایی که برای برخی وجود داشت، باعث شد گروهی از این سفر جا بمانند.
شهرداری تهران با برپایی «محرمشهر» در میدان آزادی تلاش کرده است بخشی از آن حالوهوای بینالحرمین را برای جاماندگان اربعین بازسازی کند؛ جایی که پرچمهای سیاه، نورهای قرمز، نوای مداحی، مواکب و سازههایی همچون سفینهالنجات قرار است برای شهروندان، روایتی از مسیر عاشقی کربلا باشد.
اربعین؛ روایتی که از کربلا تا امروز ادامه دارد
اربعین تنها یک مناسبت در تقویم نیست، بلکه فرصتی برای زنده نگه داشتن پیام عاشورا و انتقال فرهنگ قیام امام
حسین(ع) به نسلهای بعد است. رهبر انقلاب نیز در سخنان مختلف خود بر اهمیت اربعین و نقش آن در زنده نگه داشتن یاد و پیام نهضت حسینی تأکید کردهاند و پیادهروی اربعین را حرکتی بزرگ و معنوی دانستهاند.
همین جایگاه اربعین در فرهنگ عاشورا باعث شده است رویدادهایی مانند محرمشهر شکل بگیرد؛ رویدادی که تلاش میکند برای افرادی که امکان حضور در مسیر کربلا را ندارند، بخشی از فضای معنوی این سفر را در شهر خودشان بازآفرینی کند.
محرم شهر؛ چهار سال روایت عاشورا در میدان آزادی
«محرم شهر» چهار سال پیش با هدف ایجاد یک فضای شهری برای روایت فرهنگ عاشورا و نزدیک کردن حالوهوای محرم و اربعین به شهروندان شکل گرفت. این رویداد از ابتدا میدان آزادی را به عنوان محل برگزاری انتخاب کرد؛ میدانی که به دلیل جایگاه نمادین خود، ظرفیت میزبانی از یک رویداد بزرگ مردمی و آیینی را دارد.
این سوگواره طی چهار دوره تلاش کرده است با استفاده از نمادهای عاشورایی، فضاسازی شهری، مواکب، برنامههای هنری و آیینی، روایتی متفاوت از واقعه کربلا ارائه دهد؛ روایتی که تنها به عزاداری محدود نمیشود و تلاش دارد مفاهیم عاشورا را با زبان هنر و تجربه حضور جمعی به شهروندان منتقل کند.
به گفته مصطفی زیبایینژاد، مدیرکل فرهنگی شهرداری تهران، هدف از برگزاری محرمشهر تبیین معارف اسلامی، بازخوانی حماسه عاشورا، معرفی رشادتهای حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران ایشان و همچنین پرداختن به مسائل روز جامعه است.
سفینهالنجات؛ کشتیای برای جاماندگان کربلا
در میان سازههای میدان آزادی، «کشتی سفینهالنجات» به یکی از شناختهشدهترین نمادهای محرمشهر تبدیل شده است؛ سازهای که حالا به قلب این سوگواره تبدیل شده است.
این نماد برگرفته از حدیث شریف «إن الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة» است؛ مفهومی که برگزارکنندگان محرمشهر آن را نشانهای از راه نجات و هدایت امام حسین(ع) میدانند.
در داخل این سازه، چایخانه حسینی برپا شده و پیش از اذان مغرب نیز برنامههای ویژه نوجوانان برگزار میشود. پس از نماز مغرب و عشا نیز برنامههای اصلی روی سکوی اجرا ادامه پیدا میکند.
هر سال یک نماد؛ از انگشتر تا بابالقبله
محرمشهر در هر دوره تلاش کرده است بخشی از روایت عاشورا را با یک نماد شهری به نمایش بگذارد. در سالهای گذشته نمادهایی همچون انگشتر حضرت سیدالشهدا(ع) و کلاهخود حضرت ابوالفضل(ع) در فضاسازی این رویداد استفاده شد.
امسال اما «بابالقبله حضرت ابوالفضل العباس(ع)» به عنوان نماد اصلی انتخاب شده است؛ نمادی که به گفته زیبایینژاد، با الهام از مفهوم ایستادگی زیر پرچم حضرت عباس(ع) طراحی شده است.
این نمادها قرار نیست تنها سازههایی برای زیبایی میدان باشند، بلکه تلاش میکنند مفاهیم عاشورا را با زبان تصویر برای مخاطبان امروز روایت کنند.
بینالحرمین در میدان آزادی؛ تجربهای برای جاماندگان اربعین
یکی از اهداف محرمشهر، ایجاد فضایی نزدیک به حالوهوای کربلا برای افرادی است که امکان حضور در این سفر را ندارند.
مواکب، چایخانههای حسینی، پرچمها، نورپردازی و فضاسازی میدان آزادی تلاش میکنند تصویری از مسیر پیادهروی اربعین و فضای بینالحرمین را در تهران بازسازی کنند؛ تا شهروندان بتوانند بخشی از آن تجربه معنوی را در پایتخت لمس کنند.
محرمشهر فقط یک مراسم عزاداری نیست
چهارمین دوره محرمشهر تنها به مراسم سوگواری محدود نشده است. بیش از ۵۰ گروه هنری در بخشهای مختلف این رویداد حضور دارند و برنامههایی مانند نمایش بزرگ «حریم حرم»، تعزیه، نمایشهای آیینی، برنامههای کودک و نوجوان و اجرای ارکستر سمفونیک با قطعات عاشورایی برای نخستینبار در میدان آزادی برگزار میشود.
همچنین نمایشگاه ملزومات اربعین با حدود ۶۰ غرفه برپا شده و خدمات مربوط به ثبتنام و صدور گذرنامه زیارتی نیز در محل ارائه میشود.
روایت جنگ در کنار روایت عاشورا
چهارمین دوره محرمشهر در شرایطی برگزار میشود که کشور روزهای متفاوتی را پشت سر گذاشته است. به همین دلیل بخشی از برنامههای امسال به جنگ اخیر، شهدای این حوادث و روایت رشادتهای آنان اختصاص یافته است.
نمایش تجهیزات حوزه نظامی و هوافضا، روایتگری از جنگ ۱۲ روزه و برنامههای مرتبط با شهدای مقاومت از جمله بخشهایی است که امسال به محرمشهر اضافه شده است.
برگزارکنندگان این بخش را در امتداد مفاهیمی مانند ایستادگی و مقاومت در فرهنگ عاشورا میدانند.
از یک رویداد شهری تا یک برند فرهنگی
به گفته زیبایینژاد، محرمشهر تنها متعلق به مدیریت شهری نیست و بخش زیادی از برنامههای آن توسط هیئتهای مذهبی، گروههای جهادی و مجموعههای مردمی اجرا میشود.
او معتقد است این رویداد ظرفیت تبدیل شدن به یک برند فرهنگی و آیینی را دارد؛ موضوعی که استقبال برخی شهرها از ایده سفینهالنجات را نشانهای از این ظرفیت عنوان کرده است.
محرمشهر؛ مکمل هیئتها نه جایگزین آنها
یکی از پرسشها درباره این رویداد، نسبت آن با هیئتهای مذهبی است. زیبایینژاد تأکید کرده که محرمشهر قرار نیست جای هیئتها را بگیرد، بلکه تلاش میکند فضایی شهری برای ادامه جریان فرهنگی محرم و آماده شدن شهر برای اربعین ایجاد کند.
ایرانِ حسین(ع) تا ابد پیروز است
شعار چهارمین دوره محرمشهر، ایرانِ حسین(ع) تا ابد پیروز است انتخاب شده است؛ شعاری که برگزارکنندگان آن را پیوندی میان فرهنگ عاشورا، اربعین و مفاهیم مقاومت میدانند.
میدان آزادی شاید فاصله زیادی با کربلا داشته باشد، اما برای چند شب، میان پرچمها، نوای روضه، مواکب و نمادهای عاشورایی، تلاش میکند حالوهوای بخشی از آن مسیر را برای جاماندگان اربعین زنده کند.
